خاک شناسی-آلودگی خاک -آلودگی هوا- دستورکارخاکشناسی


+ استفاده از گیاهان به عنوان زیست رد یاب آلودگی هوا

استفاده از زیست ردیابها برای بررسی آلودگی هوا

 

 

اصفهان- خوراسگان- ارغوانیه –دانشگاه آزاد اسلامی خوراسگان

h_amini472000@yahoo.com

h.amini472000@Gmail.com                   


مقدمه

یکی از جدیدترین را‌ههای مطمئن برای دسترسی به تعیین مقدار و نوع بسیاری از آلاینده‌های محیطی استفاده از زیست ردیابی طبیعی است.نظر به این‌که بسیاری از گیاهان قادرند برخی از آلاینده‌ها را از طریق اندام‌های هوایی خود بخصوص برگها جذب و در خود ذخیره‌ نمایند، لذا زیست ردیابی با گیاهان روشی مفید برای تخمین آلاینده‌ها است(1و2).روشهای زیستی می توانند جایگزین روشهای فیزیکی شده در مکانهایی که این روشها با محدودیت روبرو هستند برای نشان دادن الودگی هوا از آن استفاده نمود(1و2).میزان آلودگی فلزات سنگین در نمونه های برگ و خاک با استفاده از شاخص بار آلودگی ارزیابی و مقایسه شدند (4و5) این شاخص مبتنی  بر مقدار فاکتور غلظت  (CF ) هر عنصر در نمونه است.فاکتور آلودگی نسبت غلظت یک عنصر به غلظت همان عنصر در نمونه شاهد است.

 

شاخص بار آلودگی برای هر عنصر در مکان مورد نظر بوسیله  فرمول زیر محاسبه گردید.

 

        

این شاخص امکان بررسی شدت آلودگی عناصر را فراهم می کند. بار آلودگی نزدیک به 1 نشان می دهد که بار فلزات سنگین نزدیک آلودگی زمینه است علیرغم آنکه  مقدار بیشتر از 1 نشان دهنده آلودگی می باشد.

موادوروشها

این تحقیق برای بررسی نوع وغلظت آلاینده های خاک و هوا مطالعه ای در سه محل  1- محل پر ترافیک شهر اصفهان  (خیابان هشت بهشت شرقی) 2- منطقه صنعتی ذوب آهن اصفهان (داخل محوطةذوب آهن) 3- روستا دارای ترافیک جزئی _ به عنوان شاهد ( قریه باغ بهادران ).

در این بررسی درخت اقاقیا به عنوان یک زیست ردیاب غیر فعال انتخاب گردید. نمونه برداری از برگ آن در 2 نوبت (اواخر خرداد و شهریور) انجام پذیرفت. نمونه‌های گیاه و خاک به روش هضم  مرطوب آماده شدند.غلظت فلزات سنگین  با استفاده از دستگاه جذب اتمی پرکین المر مدل3030 درطول موج مشخص هر عنصر اندازه گیری شدند(3).

نتایج و بحث

تجزیه نمونه های برگ اقاقیا و خاک جمع آوری شده از مکان های مختلف به منظور ارزیابی پتانسیل اقاقیا برای ردیابی آلودگی هوا انجام گرفت.غلظت Fe ، Cu ، Zn ،Mn  و Cd بوسیله دستگاه اتمییک اندازه گیری شد.شاخص بارآلودگی عناصر در خاک و گیاه در شگلهای 1 و2 آورده شده اندشاخص با رآلودگی برگهای اقاقیا و نمونه های خاک برای مکان شهری و صنعتی محاسبه شدند. شاخص بار آلودگی برای  همه عناصر در نمونه های خاک نزدیک واحد بود و نشان می دهد که در مکان های مورد مطالعه خاک آلوده نمی باشد (06/1PLI=). شاخص بار آلودگی برای برگهای اقاقیا در خرداد تا حدود 5/1برای Cu،zn، Cdو 5/1 تا 2 برای Mnو 2تا4 برای Fe می باشدو برای سایت صنعتی تا حدود 5/1 برای Cu،Zn،  Cdو5/1 تا 2 برای Mn و2تا4برای Fe. شاخص بار آلودگی در شهریور برای سایت شهری و صنعتی برای همه عناصر تا حددود 5/1 بود. نتایج نشان داد مقدار شاخص بار الودگی در خرداد در سایت شهری (74/1)ودر سایت صنعتی (84/1) نسبت به شهریور در سایت شهری (99/)و صنعتی (06/1)بیشتر است. زیاد بودن شاخص بار آلودگی در خرداد را  می توان به علت زیاد بودن شدت آلودگی در این ماه و  قرار گرفتن برگها در معرض آلودگی بیشتردانست ،  زیاد بودن شاخص بار آلودگی درسایت شهری را می توان به تعداد زیاد وسایط نقلیه در این ناحیه و  در سایت صنعتی را بواسطه حضور کارخانه ذوب آهن نسبت داد(5). نتایج نشان داد اقاقیا پتانسیل خوبی برای تجمع فلزاتی سنگین دارد. محاسبه شدت بار آلودگی نشان داد که مهمترین  منابع آلودگی می تواند  وسایط نقلیه و کارخانه های صنعتی باشند. استفاده از برگهای اقاقیا بعنوان زیست ردیاب آلودگی هوا در مناطق فاقد دستگاههای سنجش آلودگی هوا به دلیل ساده و کم هزینه بودن می تواند بسیار مفید واقع شود.

 شکل1-    شاخص بار آلودگی  در برگهای اقاقیا در خرداد (راست) و شهریور (چپ)

 

 

 

 

 

 


       

 

 

 

شکل2-  شاخص بار الودگی در خاک

 

منابع:

 

1-CELIK, A., ASLIHAN, A. 2004. Determining the heavy metal pollution in Denizli (Turkey) by using Robinia pseudo acacia L. Volume 31, Issue 1. P: 105 – 112 .

2-MADEJON, P. , ROBINSON, B. 2004. White poplar ( populus alba ) as a biomonitor of trace   elements in contaminated riparion forest. Environ. Pullution (132 ) : 145 – 155.

3-NELSON, D.W., Sommers, L.E. 1982. Methods of soil analysis . Part 2 : Chemical and                               Microbiological Properties 2nd ed. Soil Sci. Soc. Amer. Inc. Publisher. Madison, Wisconsis P: 570-573

 

4-Afshin Qishlaqi & Farid Moore & Giti Forghani.2008. Impact of untreated wastewater irrigation on           soils and crops in Shiraz suburban area, SW Iran. Environ Monit Assess (2008) 141:257–273

 

5- Daud,M.N.Khalid,J.Iqbal and Ahmad.S.20007.Assessment of atmospheric pollution using Asclepias                       Procera leaves as biomonitor.Radiochim.Acta95,423-431.